{"id":13813,"date":"2021-10-20T16:52:36","date_gmt":"2021-10-20T16:52:36","guid":{"rendered":"https:\/\/egretnews.com\/?p=13813"},"modified":"2025-08-29T10:58:58","modified_gmt":"2025-08-29T10:58:58","slug":"aq-khan-niwe-mugabo-wari-uteye-ubwoba-kurusha-abandi-ku-isi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/2021\/10\/20\/aq-khan-niwe-mugabo-wari-uteye-ubwoba-kurusha-abandi-ku-isi\/","title":{"rendered":"AQ Khan: Niwe mugabo wari uteye ubwoba kurusha abandi ku isi?"},"content":{"rendered":"<div class=\"bbc-1ka88fa e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<figure class=\"bbc-1qdcvv9 e6bmn90\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<h6 class=\"bbc-3edg7g e57qer20\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 16px;\">Umuhanga muri science AQ Khan yageze aho ahimbwa &#8220;se&#8221; w&#8217;igisasu kirimbuzi cya Pakistan<\/span><\/h6>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><b>Tariki 11\/12\/2003 itsinda ry&#8217;abakozi ba CIA na MI6 bari hafi gufata indege idafite izina igiye muri Libya ubwo bahabwaga amabahasha arenga atanu y&#8217;ikigina.<\/b><\/h6>\n<h6 style=\"text-align: justify;\"><!--more--><\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Iri tsinda ryari ku musozo w&#8217;ubutumwa bw&#8217;ibanga burimo ibiganiro bikaze n&#8217;abategetsi ba Libya. Ubwo bafunguraga izo &#8216;envelopes&#8217; bari mu ndege, basanze ari ibimenyetso bya nyuma bari bakeneye; imbere harimo imbata (design) y&#8217;igisasu kirimbuzi.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Izo mbata &#8211; hamwe n&#8217;umugambi wose w&#8217;ingufu kirimbuzi &#8211; byari byatanzwe na Abdul Qadeer Khan, wapfuye mu cyumweru gishize ku myaka 85.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">AQ Khan yari umwe mu bantu bakomeye bazwi mu by&#8217;umutekano ku isi mu myaka 50 ishize, inkuru ye ishingiye ku ntambara y&#8217;ikoranabuhanga riteye ubwoba cyane ku isi, irwanwa n&#8217;abafite iryo koranabuhanga n&#8217;abarishaka.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Uwahoze ari umukuru wa CIA George Tenet yavugaga ko Khan ari umuntu &#8220;uteye ubwoba kimwe na Osama bin Laden&#8221;, amugereranya n&#8217;igihe bin Laden yari inyuma y&#8217;ibitero by&#8217;iterabwoba ku nyubako zikomeye muri Amerika.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Kuba AQ Khan yarafatwaga n&#8217;intasi z&#8217;ibihugu by&#8217;Iburengerazuba nk&#8217;umuntu uteye ubwoba kurusha abandi ariko kandi akaratwa nk&#8217;intwari mu gihugu cye, bisobanura uburyo ubwe yari umuntu udasanzwe, n&#8217;uburyo isi itabona kimwe iby&#8217;intwaro kirimbuzi.<\/h6>\n<ul class=\"bbc-1uk1heq e1drcs2w1\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\" role=\"list\">\n<li class=\"bbc-acwcvw e1drcs2w0\" role=\"listitem\">\n<h6><a class=\"bbc-n8oauk e1cs6q200\" href=\"https:\/\/www.bbc.com\/gahuza\/amakuru-53789600\">Amasanamu y&#8217;umunsi intambara ya kabiri y&#8217;isi yose irangira, haciye imyaka 75<\/a><\/h6>\n<\/li>\n<li class=\"bbc-acwcvw e1drcs2w0\" role=\"listitem\">\n<h6><a class=\"bbc-n8oauk e1cs6q200\" href=\"https:\/\/www.bbc.com\/gahuza\/amakuru-56714455\">Uruganda rwa Iran rw&#8217;ingufu kirimbuzi rwatewe<\/a><\/h6>\n<\/li>\n<li class=\"bbc-acwcvw e1drcs2w0\" role=\"listitem\">\n<h6><a class=\"bbc-n8oauk e1cs6q200\" href=\"https:\/\/www.bbc.com\/gahuza\/amakuru-55513439\">Irani igiye kwongereza urugero rwa Uranium gushika kuri 20%, bivugwa na ONU<\/a><\/h6>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">AQ Khan ntabwo yaje Iburayi nk&#8217;intasi mu by&#8217;ingufu kirimbuzi, ariko yaje kuba yo.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Mu myaka ya 1970 yakoreraga mu Buholandi ubwo igihugu cye cyari gitangije gahunda yo gukora bombe kirimbuzi nyuma y&#8217;uko cyari kimaze gutsindwa intambara mu 1971, gifite ubwoba ko Ubuhinde buri kwihuta mu kugira intwaro nk&#8217;iyo.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Yakoraga muri kompanyi iri mu bikorwa byo kubaka &#8216;centrifuges&#8217; zitunganya uranium. Iyo itunganyijwe, uranium ishobora gukorwamo intwaro kirimbuzi, cyangwa yaba yatunganyijwe birenzeho igakorwamo bombe.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Khan yabashije kwiga no gufata imbata y&#8217;uburyo ibi bikorwa aho yakoraga, maze asubira iwabo. Yaragiye yubaka &#8216;network&#8217; y&#8217;imikoranire mu ibanga, ahanini n&#8217;abashoramari b&#8217;Iburayi, boherezaga ibikoresho nkenerwa by&#8217;ibanze.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Kenshi yitwa &#8220;se&#8221; wa bombe kirimbuzi za Pakistan, ariko mu by&#8217;ukuri yari umwe mu bantu bacye b&#8217;ingenzi cyane. Gusa buhoro buhoro yubatse izina nk&#8217;intwari ikomeye, byemerwa muri Pakistan ko ari we wayirinze ubukana kirimbuzi bw&#8217;Ubuhinde.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Icyatumye AQ Khan amenywa cyane ni ikindi kintu yakoze. Yahagaritse ya &#8216;network&#8217; yakoranaga nayo mu kwinjiza no kohereza, ahinduka umuntu uzwi ku isi mu gukorana n&#8217;ibihugu bimwe, birimo ibyo mu burengerazuba bitaga &#8220;ibyigomeke&#8221;.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Centrifuge ya Natanz muri Iran, inkomoko y&#8217;ibiganiro bimaze imyaka ya vuba bikomeye muri dipolomasi y&#8217;isi, yubatswe hisunzwe imbata yatanzwe bwa mbere na Khan. Mu nama imwe, abamuhagarariye bahaye Iran urutonde rw&#8217;ibyo bazayiha n&#8217;ibiciro byabo.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Khan kandi yakoze ingendo zirenga 12 muri Korea ya Ruguru aho bikekwa ko yaguranye tekinoloji y&#8217;ingufu kirimbuzi agahabwa ubumenyi kuri tekinoloji ya za missile.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Muri izi &#8216;deals&#8217; zikomeye, icyakomeje kuba iyobera ni uburyo Khan yasaga nukora byose wenyine cyangwa nkaho akora ku mabwiriza ya leta. Cyane cyane &#8216;deal&#8217; ya Korea ya Ruguru aho ibimenyetso byose byerekana ko leta yabicungiraga hafi.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Kenshi byavugwaga ko Khan ari umuntu wishakira ifaranga. Ariko si ibintu byoroshye gutyo. Afatanyije n&#8217;igihugu cye, Khan yashakaga gukuraho ukwiharira intwaro kirimbuzi kw&#8217;ibihugu by&#8217;iburengerazuba.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Kuki ibihugu bimwe byakwemererwa izo ntwaro ku bw&#8217;umutekano wabyo ibindi ntibibyemererwe? niko yabazaga anenga ibyo yabonaga nk&#8217;uburyarya bw&#8217;ibihugu by&#8217;Iburengerazuba.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Rimwe yagize ati: &#8220;Ntabwo ndi umusazi. Baranyanga kandi banshinja ibinyoma byose bishoboka kuko nahungabanyije imigambi yabo y&#8217;ibanze.&#8221;<\/h6>\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<div class=\"bbc-172p16q e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-189y18v e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"bbc-997y1y e1whu0\" data-e2e=\"image-placeholder\">\n<div class=\"lazyload-wrapper \"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"eehpdyc0 css-100dhyn e1enwo3v0\" src=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/640\/cpsprodpb\/9722\/production\/_121009683_aqkhanfuneral.jpg\" sizes=\"auto, (min-width: 1008px) 645px, 100vw\" srcset=\"https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/240\/cpsprodpb\/9722\/production\/_121009683_aqkhanfuneral.jpg 240w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/320\/cpsprodpb\/9722\/production\/_121009683_aqkhanfuneral.jpg 320w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/480\/cpsprodpb\/9722\/production\/_121009683_aqkhanfuneral.jpg 480w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/624\/cpsprodpb\/9722\/production\/_121009683_aqkhanfuneral.jpg 624w, https:\/\/ichef.bbci.co.uk\/news\/800\/cpsprodpb\/9722\/production\/_121009683_aqkhanfuneral.jpg 800w\" alt=\"Abasirikare bateruye isanduku y'umurambo wa Khan iriho ibendera ry'igihugu mu muhango wo kumushyingura\" width=\"976\" height=\"649\" \/><\/div>\n<p class=\"bbc-1s1cxbv etq3yw90\" role=\"text\">\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h6 class=\"bbc-1qdcvv9 e6bmn90\" style=\"text-align: justify;\">Abasirikare bateruye isanduku y&#8217;umurambo wa Khan iriho ibendera ry&#8217;igihugu mu muhango wo kumushyingura<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Abandi bakoranye na we, bamwe muri bo twahuye ubwo nandikaga igitabo kuri Khan, bari babirimo cyane kubwa cash. &#8216;Deal&#8217; yo muri Libya yakoze mu myaka ya 1990, yamuhaye inyungu ariko yihutisha gusenyuka kwabo.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">MI6 y&#8217;Abongereza na CIA y&#8217;Abanyamerika zahise zitangira gukurikirana Khan.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Barebye ingendo ze, bumviriza telephone ye binjira muri &#8216;network&#8217; ye, baha amafaranga menshi (nibura miliyoni y&#8217;amadorari kuri bamwe) bamwe mu bakoranaga na we kugira ngo bajye baha CIA na MI6 amabanga ye.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Umwe mu bakozi ba CIA ati: &#8220;Twari mu nzu ye, mu biro bye, no mu byumba bye.&#8221;<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Nyuma y&#8217;ibitero bya 11\/09\/2001 kuri Amerika, ubwoba ko abakora iterabwoba bagera ku ntwaro kirimbuzi bwariyongereye, bityo no gukorana na Pakistan bayisaba ko ireka gukorana na Khan biriyongera.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Mu kwa gatatu 2003, mu gihe Ubwongereza na Amerika byari byateye Iraq biyishinja intwaro kirimbuzi &#8211; byarangiye nta zibayo, Col Muammar Gaddafi wa Libya yahise atangaza ko umugambi we nk&#8217;uwo awuhagaritse. Ibyo byatumye rya tsinda rya MI6 na CIA rijyayo, hahita hatangazwa ko hari ubwumvikane bagezeho. Byahaye Washington intege zo guhatira Pakistan gufatira ingamba Khan.<\/h6>\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Khan yafungiwe iwe mu rugo ndetse ahatirwa kwemera ibyaha kuri televiziyo.<\/h6>\n<div class=\"bbc-19j92fr e57qer20\" dir=\"ltr\">\n<h6 class=\"bbc-ph03xj e1cc2ql70\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Imyaka isigaye yayibayeho adafunzwe ariko atanidegembya, agifatwa nk&#8217;intwari na rubanda rwa Pakistan kuko yahaye igihugu bombe kirimbuzi, ariko abujijwe kuva mu gihugu cyangwa kuvugana n&#8217;isi yo hanze. Bityo inkuru yose y&#8217;ibyo yakoze &#8211; n&#8217;impamvu &#8211; ishobora kutazigera imenyekana.<\/h6>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Umuhanga muri science AQ Khan yageze aho ahimbwa &#8220;se&#8221; w&#8217;igisasu kirimbuzi cya Pakistan Tariki 11\/12\/2003 itsinda ry&#8217;abakozi ba CIA na MI6 bari hafi gufata indege idafite izina igiye muri Libya ubwo bahabwaga amabahasha arenga atanu y&#8217;ikigina.<\/p>\n","protected":false},"author":47471,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"footnotes":""},"categories":[2,158],"tags":[],"class_list":["post-13813","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-top-news","category-world"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/47471"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13813"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13813\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21199,"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13813\/revisions\/21199"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/egretnews.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}